Voer geen watervogels en meeuwen

Gorinchem – 12-7-2017 – Op steeds meer plaatsen binnen onze gemeente speelt overlast door het voeren watervogels en meeuwen. Hier komen ook weer ratten op af.

De dieren komen af op voeren, achterlaten van etensresten en verpakkingsmaterialen of het niet goed afsluiten en opbergen van etenswaren.

De overlast is o.a. ontlasting die ook in combinatie met de zon schadelijk kan invreten, overvoeding wat dieren met de dood kunnen bekopen en wat in stilstaande wateren tot botulisme kan leiden.

Het in zeer beperkte mate voeren van eendjes is geen probleem.

Studenten maken een campagne tegen voedselverspilling

Gorinchem – 12-7-2017 – Studenten van het Fortes Lyceum in Gorinchem leverden een serie animatiefilmpjes op waarin aandacht wordt gevraagd om bewuster om te gaan met voedsel.

De opdracht voor de filmpjes kwam van reinigingsdienst Waardlanden. Zij wilde op een ludieke manier aandacht vragen voor het voorkomen van voedselverspilling.

Op school werden de opdrachtgevers ontvangen voor de eindpresentatie. Naast Ton Versteeg, directeur van Waardlanden, was ook Marcel Doodkorte, wethouder van Gorinchem, bij de presentatie aanwezig. Beiden grote voorstanders om jongeren te betrekken bij maatschappelijke vraagstukken. ‘Het is interessant om te zien hoe jullie met creativiteit deze informatie toegankelijk maken. We zullen met plezier jullie filmpjes op de website van zowel de gemeente Gorinchem en ook die van de reinigingsdienst gaan vertonen.’ aldus de enthousiaste wethouder.

De vijf tips die de jongeren in de animaties hebben uitgewerkt zijn:

  • Controleer eerst je voorraad.
  • Maak een boodschappenlijstje vanuit een weekplanning.
  • Koop en kook niet te veel.
  • Let op de uiterste houdbaarheid. Eerst gekocht, eerst gebruikt.
  • Als er dan toch iets weg moet, dan bij het gft-afval.

Filmpjes

Van de vier filmpjes is een film gemaakt

De onderwerpen zijn:

  • Boodschappenlijst
  • Gft-afval
  • Groter dan je maag
  • Houdbaar

Jachthaven Heukelum afgesloten wegens lozing

Heukelum – 9-7-2017 – De jachthaven van Heukelum aan de Appeldijk is op dit moment gestremd wegens een lozing in de haven. Inmiddels zijn de opruimwerkzaamheden gestart.

Waterschap Rivierenland heeft samen met het jachthavenbestuur de haven afgesloten, er kunnen geen boten in of uit. Met oliebooms wordt de stof op zijn plek gehouden. In de omgeving van de jachthaven kunt u stankoverlast ervaren. Zo snel mogelijk wordt deze stof opgeruimd, maar Inmiddels zijn de opruimwerkzaamheden gestart, dit kan enige tijd duren omdat de haven een lastige plek is om schoon te maken.

Inmiddels is er ook een handhavingstraject gestart waarin onderzocht wordt om welke stof het gaat en wie hiervoor verantwoordelijk is.

Tweede leven voor sneakers en exclusieve merkkleding Ian van der Loo wint Gorcumse Ondernemersprijs voor Scholieren

Gorinchem – 8-6-2017 – Ian van der Loo is de winnaar van de eerste Gorcumse Ondernemersprijs voor Scholieren. Tijdens de techniekmanifestatie Game-On kreeg de leerling van het Fortes Lyceum de prijs uitgereikt uit handen van wethouder Onderwijs Marcel Doodkorte.

Met zijn voorstel Illcostums om sneakers en exclusieve merkkleding een tweede leven te geven, troefde Ian de twee andere genomineerde voorstellen af, te weten ‘Milieuvriendelijke fiets’ en ‘Hulp-app voor en door Gorinchem’. Net als de andere genomineerden mocht de uiteindelijke winnaar zijn plan in de tweede ronde verder verbeteren met de hulp van een coach uit het Gorcumse bedrijfsleven. In het geval van Ian was dit Van Zuilen Mode uit Gorinchem. Naast een beker voor het winnen van de eerste editie en een wisselbeker ontving Ian een geldbedrag van 500 euro om verder te onderzoeken of en hoe zijn plan gerealiseerd kan worden.

Hoog niveau
Wethouder Marcel Doodkorte is verheugd over het enthousiasme waarmee Gorcumse scholieren aan de slag zijn gegaan om mee te dingen naar de prijs. ‘Het is echt fantastisch om te zien welke creatieve ideeën leerlingen hebben om als ondernemer aan de slag te gaan. Het niveau van alle ingediende voorstellen was verrassend hoog. Dat geeft vertrouwen voor de toekomst, want de scholieren van nu zijn de ondernemers van straks. Namens de gemeente wil ik op 22 juni de leerlingen, die hebben deelgenomen tijdens een bijeenkomst met alle betrokkenen, persoonlijk danken voor hun inzet. En gezien het succes van deze eerste keer krijgt de Gorcumse Ondernemersprijs voor Scholieren volgend jaar zeker een vervolg.’

Samenwerking gemeente, onderwijs en bedrijfsleven
Leerlingen van het voortgezet- en beroepsonderwijs in Gorinchem konden dit schooljaar voor het eerst meedingen naar de ‘Gorcumse Ondernemersprijs voor Scholieren’ (GOVS), een initiatief van de gemeente, in samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven. Na de startbijeenkomst in oktober 2016 zijn leerlingen op diverse scholen in Gorinchem begonnen met het maken van plannen om mee te dingen naar de prijs. Uit alle voorstellen heeft de jury na twee presentatieronden de winnaar gekozen.

Milieuvriendelijke onkruidbestrijding

Gorinchem – 19-5-2017 – De gemeente is in april gestart met het bestrijden van onkruid. Dit gaat op een milieuvriendelijke wijze. Door onkruid te bestrijden met borstelen, heet water en hete lucht, hoeven we geen chemische middelen in te zetten.

Borstelen
In woonwijken en op doorgaande wegen gebruiken vaak de borstelmethode. Het onkruid wordt dan eerst losgeborsteld en daarna ruimt reinigingsdienst Waardlanden het losse onkruid op. Het resultaat is direct zichtbaar. Waar de borstelmachine niet kan komen zoals rondom bankjes en paaltjes haalt Team Buitendienst het onkruid weg met een bosmaaier of schoffel.

Bestrijding door heet water en hete lucht

Het bestrijden van onkruid in de binnenstad gebeurt op verschillende manieren waaronder met heet water en hete lucht. Een ingehuurde aannemer vervoert dan het water al op hoge temperatuur naar de onkruidplek. Het water hoeft hierdoor nauwelijks verwarmd te worden. Zo wordt de CO2-uitstoot flink gereduceerd.

Ander straatbeeld
Het milieuvriendelijke beleid voor onkruidbestrijding levert een ander straatbeeld op: onkruid komt eerder terug dan wanneer we wél gebruik maken van chemische bestrijdingsmiddelen. Als gemeente hanteren we drie onderhoudsniveaus van onkruidbestrijding op verharde ondergrond:

In de binnenstad en doorgaande wegen streven we naar een hoogwaardig niveau. Hier mag maar heel weinig onkruid staan.
In de woonwijken van Gorinchem mag iets meer begroeiing op verharding aanwezig zijn
In de buitengebieden mag in dit systeem de meeste begroeiing op verharding aanwezig zijn.
De grote zijdebij

In het kasseientalud nabij het Dalempoortje leeft de grootste kolonie grote zijdebijen van Nederland. Afgelopen jaar waren er meer dan 1.700 nestopeningen aanwezig. De grote zijdebij is in het voorjaar erg actief. Het vrouwtje graaft haar nestgangen in losse zandbodems, meestal op horizontale of iets steil oplopende plekken. Voor voedsel (nectar en stuifmeel) gebruikt de grote zijdebij alleen wilgen. De larven zijn in het begin van de zomer volgroeid en spinnen dan een cocon waarin ze verpoppen. Om de bijen in het voorjaar niet te storen, vindt hier voorlopig geen onkruidbestrijding plaats. In overleg met stadsvogeladviseur Johan Sterk zal dit op een later tijdstip plaatsvinden.

Melding
Bent u van mening dat het onderhoudsniveau bij u in de buurt niet voldoet? Meld het ons

© Foto: GP-foto – bronvermelding verplicht (niet voor commercieel gebruik)

Knutselen met zwerfafval in de Bibliotheek De plastic soep wordt kleiner en de fantasie groter

Gorinchem – 18-5-2017 – De plastic soep in onze oceanen wordt mede veroorzaakt door zwerfafval. Al het afval wat op straat ligt en niet wordt opgeruimd, belandt via onze rivieren uiteindelijk in de zee.

Om hier aandacht voor te vragen organiseert Bianca Tiegelaar in samenwerking met Bibliotheek Gorinchem een knutselactiviteit met zwerfafval.

De blikjes en flesjes heeft zij zelf van de straat geraapt en thuis afgewassen, zodat zwerfafval een andere betekenis krijgt en we op een andere manier naar afval leren kijken. Tijdens deze activiteit wordt er een buffet aan afval gepresenteerd en kun je komen knutselen.

Op woensdag 31 mei, van 14.00 – 16.00 uur wordt er een buffet en aan afval gepresenteerd en kan iedereen komen knutselen. De toegang is €2,50. Aanmelden kan bij de balie van de Bibliotheek of via www.debibliotheekaanzet.nl.

Veegwagen kantelt, bestuurder gewond

Gorinchem – 17-5-2017 – Dinsdagmiddag reed op de Arkelsedijk een wagen van Waardlanden, die een veegwagen voort trok.

Toen zij in een bocht van de Arkelsedijk reden, net onder de Lingebrug, raakte de veegwagen uit evenwicht en kantelde.

De bestuurder van de veegwagen kon zelf wel uit de wagen komen, maar werd door collega’s uit zekerheid toch even naar het ziekenhuis gebracht voor controle.

Het bergingsbedrijf zette met behulp van takelwagen en speciale  kussens de veegwagen weer op 4 wielen. De veegwagen kwam ook niet onbeschadigd uit de strijd.

Foto’s © Max Liet – Hulpdiensten Gorinchem

‘Zonnehub’ melkveehouder Frans Kruis uit Schelluinen voor driekwart volgepland

Op de foto: Frans Kruis

Gorinchem – 15-5-2017 – Het dak van veehouder Frans Kruis uit Schelluinen kan al voor zeventig procent worden volgeplaatst met zonnepanelen. Dat is de actuele tussenstand. Geïnteresseerden moeten er snel bij zij als ze nog een plekje willen.

De ‘ZonneHub’ die Kruis samen met duurzaam energiebedrijf Eneco aanbiedt, is bedoeld voor omwonenden die graag zelf zonnestroom willen opwekken en gebruiken. Bewoners die zelf geen geschikt of eigen dak hebben kunnen zo ‘op afstand’ toch hun eigen zonnestroom opwekken en daarmee op een duurzame manier hun energierekening verlagen.

Voor mensen die overwegen om zelf energie op te wekken met zonnepanelen maar dit niet op hun eigen dak willen of kunnen biedt de ‘ZonneHub’ van Eneco de oplossing. Het duurzame energiebedrijf is onlangs gestart om samen met eigenaren van grote daken lokale zonneprojecten op te zetten. Op die daken worden zonnepanelen geplaatst die zijn aangeschaft door omwonenden. Mensen die in een huurwoning wonen, in een huis met beschermd stadsgezicht of die gewoonweg geen zin hebben in het ‘gedoe’ kunnen zo op heel eenvoudige wijze toch hun eigen zonnestroom opwekken. Zij kunnen al meedoen vanaf één zonnepaneel, waarmee een deelnemer direct al de energienota verlaagt met behulp van de zelf opgewekte zonnestroom. Net als bij zonnepanelen op het eigen dak, ontvangt men namelijk een belastingkorting over de opgewekte stroom. Deelname aan de ZonneHub van Frans Kruis staat open voor inwoners uit Gorinchem, Schelluinen, Hoornaar, Hoogblokland en Arkel.

232 zonnepanelen
De boerderij van Frans Kruis uit Schelluinen biedt een ZonneHub met ruimte voor 232 zonnepanelen. Kruis: ‘Dat mijn dak het voor zo veel mensen mogelijk maakt om toch hun eigen schone stroom op te wekken, da’s toch mooi?!’ En het dak van Kruis blijkt populair. In een paar dagen tijd melden zich al ruim twintig enthousiastelingen. Zeventig procent is inmiddels bezet. Geïnteresseerden moeten dus niet te lang wachten.

Schoolmoestuin geinstalleerd op Gezonde School De Tamboerijn nu Gezonde School met eigen groente en fruit!

Gorinchem – 12-5-2017 – Leerlingen van CBS de Tamboerijn worden verblijd met hun eigen stadsmoestuin.

Afgelopen donderdag hebben de leerlingen van CBS de Tamboerijn uit Gorinchem hun nieuwe schoolmoestuin in gebruik genomen. De kinderen werden verblijd met industriële kweekrekken van Vertisign uit Giesenburg waardoor het mogelijk werd om op het schoolplein een moestuin te maken. Vervolgens zorgde Ranzijn Tuin & Dier uit Spijk voor de eerste planten om op te kweken. Onder begeleiding kregen ook de zelfgekweekte plantjes van de Columbusgroep een plekje in de nieuwe moestuin. De kinderen krijgen zo de kans van alles te ontdekken rondom de groei en smaak van o.a. aardbeien, paprika\’s, sla, andijvie en allerlei kruiden. Het Natuurcentrum Gorinchem heeft een makelaarsrol vervult in het samenbrengen van school en sponsors.

“Dit is een fantastisch mooi voorbeeld van een unieke samenwerking tussen het Natuurcentrum Gorinchem, sponsors uit het bedrijfsleven en onze basisschool. Lieve sponsors, hartelijk dank voor jullie bijdrage. Leve de Gezonde School !”, aldus Andra van Hofwegen, directeur van De Tamboerijn.

Steenbreek 0183 met stand aan de Kriekenmarkt Tijdens de Open havendagen

Gorinchem – 12-5-2017 – Steenbreek0183 wil er aan bijdragen dat steeds meer mensen kiezen voor een groene tuin.

Groen maakt leefbaar, het is goed voor ons klimaat, onze gezondheid en het draagt bij aan een duurzame omgeving en een grotere biodiversiteit

Steenbreek0183 richt zich vooral op de inwoners van de gemeente Gorinchem. Steenbreek wil inwoners stimuleren om meer groen in tuinen en tegen de gevels te realiseren en biedt een steuntje in de rug.

Met verschillende acties wil Steenbreek door goede voorbeelden het verhaal vertellen. Door samen te doen, wordt het groen. Bezoek onze kraam (nr. 54) en laat u door de vrijwilligers van Steenbreek 0183 bijpraten over de mogelijkheden.

Activiteit voor kinderen aan de kraam
Kom een mannetje maken met lekkere groene haren!

Pieter van Oord trots op de betrokkenheid van Van Oord bij Gemini Van Oord Gorinchem

Pieter van Oord, CEO van Van Oord

Gorinchem – 9-5-2017 – Het Gemini Offshore Windpark is gisteren officieel geopend. Pieter van Oord, CEO van Van Oord zei bijzonder trots te zijn op de betrokkenheid van Van Oord bij Gemini, en hij bedankte alle aandeelhouders voor hun steun. De feestelijke opening vond plaats in Eemshaven: daar was tijdens de bouw niet alleen het projectkantoor gevestigd, maar bevindt zich nu ook het onshore-hoogspanningsstation.

Het Gemini Offshore Windpark is met 150 windmolens met een vermogen van 4 MW elk verreweg het grootste offshore-windpark dat ooit in Nederland is gebouwd en het op één na grootste ter wereld.
Als EPC-contractor (Engineering, Procurement, Construction) heeft Van Oord alle funderingen, twee offshore-hoogspanningsstations en één onshore-hoogspanningsstation ontworpen en gebouwd, en heeft het daarnaast twee keer 100 km offshore-hoogspanningskabels en 150 verbindingskabels gelegd.

Van Oord heeft divers materieel ingezet, waaronder twee van de meest recente aanwinsten van de vloot: installatieschip Aeolus en kabellegger Nexus. En met succes, want de bouw verliep vlot: het windenergieproject werd binnen planning en budget opgeleverd. Tijdens de piek van het project werkten er 500 medewerkers aan het project.
Van Oord is niet alleen de hoofdaannemer van het project, maar tevens aandeelhouder met een aandelenbelang van 10% in het project. De andere aandeelhouders zijn Northland Power Inc. (60%), Siemens (20%), en HVC (10%). Samen leveren deze bedrijven een waardevolle bijdrage aan de groei van duurzame energie in Europa: het offshore-windpark zal 785.000 huishoudens van groene stroom voorzien. Daarnaast heeft Van Oord de handen ineen geslagen met 63 andere Nederlandse bedrijven. Samen hebben zij de Transitiecoalitie gevormd, die de Nederlandse overheid heeft opgeroepen om een klimaatwet op te stellen die ervoor moet zorgen dat de doelen van de klimaattop in Parijs worden gerealiseerd.

Zonnebloemactie Operatie Steenbreek 0183! Operatie Steenbreek 0183 zet zich in om Gorcum groener en mooier te maken

Gorinchem – 4-5-2017 – Operatie Steenbreek 0183 start zaterdag 6 mei a.s. in de Hendrik Verschuringstraat in de Lingewijk een zonnebloemactie.

De zonnebloemen zijn al voorgezaaid en worden gratis aangeboden door Steenbreek 0183 om de voortuinen mee op te fleuren.
Behalve dat zonnebloemen zorgen voor kleur zijn ze ook goed voor allerlei insecten en vogels en brengen ze letterlijk het zonnetje in de tuin.

Doel van Operatie Steenbreek is om Gorcum groener te maken en de verstening tegen te gaan.
Deze actie maakt hiervan onderdeel uit en brengt meer kleur in de straat.
In september wordt gekeken wie de hoogste zonnebloem heeft en de winnaar krijgt een leuke (groene) attentie!

Operatie Steenbreek 0183 wil in Gorinchem bewoners van straten of wijken stimuleren om hun straat of wijk te vergroenen. Zij zorgt voor advies en biedt de mogelijkheid om tegen gereduceerd tarief te vergroenen. Vergroening zorgt ook voor verbinding!

Zin om mee te doen? Meer weten over vergroening of hoe dat groen verbindt? Neem dan contact op met Clarine Hofstee (06-24457831) of Ton de Boon (06-37163793).

Zorgen om drugsafval dumpingen Gerard Paans “Mogelijk een teken van illegale drugsfabrieken in onze regio”

twitterfoto: 

Werkendam – 1-5-2017 – Het CDA maakt zich zorgen om de steeds toenemende drugs-dumpingen die in de provincie Noord-Brabant het hoogst in Nederland zijn. Vorige week waren er ruim 100 zakken met afval aangetroffen op de Nathalsweg in Hank. Het CDA heeft hierover schriftelijke vragen gesteld aan het College. Zo wil het CDA weten hoeveel dumpingen er zijn geregistreerd in de Gemeente Werkendam en of dit ook in Woudrichem en Aalburg bekend is, of het beleid en aanpak in deze gemeenten hetzelfde is en wie de kosten moet dragen en als er meerder instanties erbij betrokken zijn.

Wat Raadslid Gerard Paans het meeste zorgen baart is dat het mogelijk een teken kan zijn dat ook in onze regio illegale drugsfabrieken actief kunnen zijn. Paans “dat afval komt zomaar niet uit de lucht vallen met meer dan 100 zakken afval ga je niet kilometers ver rijden om dit vervolgens ergens waar je niet bekend bent te dumpen”.

Naast de overlast van deze dumpingen lijkt de inhoud in de zakken vaak onschuldig maar daar bestaat juist ook een groot gevaar.
Het afval is een cocktail van allerlei bestanddelen van grondstoffen en oplosmiddelen. Een deel van het afval bevat schadelijke chemicaliën. De blootstelling aan giftige en bijtende stoffen is het belangrijkste gevaar wanneer iemand in contact komt met drugsafval. Maar ook de natuur en de volksgezondheid lopen gevaar aldus het bezorgde raadslid Paans.

Onkruidbestrijding gemeente Gorinchem

Gorinchem – 15-04-2017 – De jaarlijkse bestrijding van onkruid op straten en stoepen is weer gestart. De gemeente bestrijdt op verschillende manieren zoals borstelen en heet water, dus zonder gebruik van chemische middelen.

Borstelen
In de woonwijken en doorgaande wegen borstelen we meestal. Bij de borstelmethode wordt het onkruid los geborsteld. Vervolgens ruimt Waardlanden het losse onkruid op. Het effect is direct zichtbaar. Waar de borstelmachine niet kan borstelen, bijvoorbeeld rondom bankjes en paaltjes, gebruiken we een bosmaaier of schoffel.

H20-onkruidbeheersing
Het onkruid in de binnenstad wordt bestreden door een aannemer. De aannemer gebruikt voor de onkruidbeheersing verschillende methoden waaronder heet water en hete lucht. Het hete water wordt op temperatuur vervoerd naar locatie en hoeft hierdoor nauwelijks verwarmd te worden. Zo neemt de CO2-uitstoot flink af.

Onderhoudniveaus
Gorinchem werkt met drie onderhoudsniveaus van onkruidbestrijding op verharding, de zogenaamde beeldkwaliteit. In de binnenstad en doorgaande wegen streven we naar een hoogwaardig niveau. Hier mag maar heel weinig onkruid staan. In de woonwijken van Gorinchem is een niveau vastgesteld waarbij er iets meer begroeiing op verharding aanwezig mag zijn. En in de buitengebieden mag in dit systeem de meeste begroeiing op verharding aanwezig zijn.

De grote zijdebij
In het kasseientalud nabij het Dalempoortje leeft de grootste kolonie grote zijdebijen van Nederland. Afgelopen jaar waren er meer dan 1.700 nestopeningen aanwezig. De grote zijdebij is in het voorjaar erg actief. Het vrouwtje graaft haar nestgangen in losse zandbodems, meestal op horizontale of iets steil oplopende plekken. Voor voedsel (nectar en stuifmeel) gebruikt de grote zijdebij alleen wilgen. De larven zijn in het begin van de zomer volgroeid en spinnen dan een cocon waarin ze verpoppen. Om de bijen in het voorjaar niet te storen, vindt hier voorlopig geen onkruidbestrijding plaats. In overleg met stadsvogeladviseur Johan Sterk zal dit op een later tijdstip plaatsvinden.

 

Vreugdenhil Dairy Foods klimaatneutraal in 2029

Nijkerk – 08-04-2017 – Vreugdenhil Dairy Foods wil in 2029 klimaatneutraal zijn. Dat blijkt uit het jaarverslag dat de melkpoederproducent vandaag publiceert. Het streven naar een klimaatneutrale onderneming past in het motto Creating Shared Value, dat het bedrijf hanteert. Vreugdenhil Dairy Foods staat in het hart van de samenleving, met 900 melkveehouders, bijna 400 medewerkers en klanten over de hele wereld. In de strategie voor de komende jaren, waarmee de melkpoederproducent zich onder meer richt op nieuwe markten, zijn daarom duurzaamheidsdoelen geïntegreerd.

Duurzame groei
Het jaarverslag laat zien dat de omzet van het bedrijf is gegroeid naar 574 miljoen euro. Bijna 900 Nederlandse melkveehouders leverden 672 miljoen kilo melk. De melkpoeder die Vreugdenhil Dairy Foods daarvan maakt, wordt geëxporteerd naar 130 landen wereldwijd, voor consumenten en levensmiddelenindustrie. 75% van de export vind plaats buiten Europa, voornamelijk naar landen rond de evenaar, waar eigen melkproductie moeilijk is.

Duurzame vernieuwingen uit het afgelopen jaar zijn onder meer een energiezuinige fabriek in Gorinchem en een state-of-the-art hoofdkantoor in Nijkerk. Duurzaamheidsmanager Christien Pennings: “Door onder meer goede isolatie, warme-koudeopslag en zonnepanelen is het kantoor BREEAM Outstanding-gecertificeerd. De komende jaren zullen we meer grote maatregelen nemen, waarmee we verwachten in 2029 klimaatneutraal te zijn. We hebben de overtuiging dat het kan.”

‘Hidden hunger’ tegengaan
Vreugdenhil Dairy Foods noemt in het jaarverslag verder een daling in het ziekteverzuim, positieve uitkomsten van het medewerkersonderzoek en een flinke daling van het aantal klachten. Tot slot onderzocht het bedrijf hoe het de gezondheidsbijdrage van melkpoeder kan verhogen door het toevoegen van vitamines en mineralen. Het doel is om een bijdrage te leveren aan het tegengaan van ‘hidden hunger’ – het tekort aan belangrijke voedingsstoffen waaraan consumenten in ontwikkelingslanden vaak lijden.